فقط به آن «ویروس» میگویند؛ بیماریهای ناشی از پشه، رنجی سنگین بر سر مردم کوبایی که تحتتأثیر طوفان ملیسا قرار گرفتهاند میاندازد
کمبود آب پاک و داروها پس از طوفان باعث افزایش شدید ویروسهایی مانند چیکونگوینیا و دنگی شده است.
مایدل خورخه، کشاورزی ۳۶ ساله، در حین قطع یک درخت برای جمعآوری چوب جهت آشپزی عرق میکشد؛ هوای اوایل نوامبر در شرق کوبا هنوز همانند تابستان گرم است. درخت تازه بود، بنابراین چوب آن سبز است؛ این به این معناست که سوزاندن آن زمان بیشتری میگیرد و غذا پختن نیز طولانیتر میشود.
خورخه، همسر باردار و پسر ششسالهاش از میان ۳۰۰ نفری هستند که در مدرسهای بهعنوان مرکز تخلیه در گرویتو دی یارا، استان گرنما اسکان یافتهاند؛ این افراد بخشی از ۳ میلیون کوبایی هستند که با طوفان ملیسا، که ماه گذشته بهسرعت به کشور وارد شد، درگیر شدند.
خانواده خورخه دو هفته است که برق ندارند، آب فقط بهصورت گاهبهگاه از طریق تانکرها میرسد و بیماریهای ناشی از پشه بهسرعت گسترش یافتهاند. در مرکز تخلیه، ۱۸ نفر دچار تب شدهاند. هیچکس بهدقت نمیداند این بیماری چه نامی دارد؛ فقط به آن «ویروس» میگویند.
«ترسناک بود»، خورخه میگوید که حمله طوفان را توضیح میدهد. «هیچچیزی باقی نمانده بود.»
در حالی که خانه چوبچینیاش سالم ماند، محصولات ذرت، لوبیا و سیبزمینی شیرین، دو گاو آهوی و یک خوک ۱۰۰ کیلوگرمیاش را از دست داد. تنها یک مرغ زنده ماند. بزرگترین خسارت نه از باد یا باران، بلکه از سیل بود.
هنگامی که طوفان ملیسا – یکی از قویترین طوفانهای ثبتشده در کارائیب – بهعنوان طوفان دسته۳ به جزیره برخورد کرد، هیچکس کشته نشده بود. اما این طوفان بیش از ۳۸ سانتیمتر (۱۵ اینچ) باران به برخی مناطق روستایی آورد و سیلهای پیدرپی شرایطی که قبلاً برای بسیاری از کوبائیها بحرانی بود، تشدید کرد.
تمام آسیبی که دیدهام دلام را میشکند.
بهمدت چهار سال، کوبا بهسوی بحران اقتصادی در حال غرق شدن است. سیاستهای داخلی ناکام، تحریمهای سختگیرانه آمریکا و پیامدهای همهگیری کووید‑۱۹، امید و چشمانداز بسیاری از مردم را به انتظار خستهکنندهای برای زمانهای بهتر تبدیل کردهاند.
بسیار پیش از ورود ملیسا، مردم مناطق روستایی کوبا با قطعهای ۲۰ ساعتهٔ برق و کمبود ملزومات اساسی همچون غذا و دارو مواجه بودند. اخیراً، با ناتوانی برنامههای پیشین دولت برای ریشهکن کردن این بیماریها، شیوع ویروسهای ناقل توسط پشه و سوسک شنی همچون چیکونگوینیا، دنگی، اوروپوش و زیکا افزایش یافته است.
در ماههای اخیر، کوبا با اپیدمی ویژهای از چیکونگوینیا مواجه شده است؛ این بیماری اگرچه به ندرت کشنده است، اما تب یکهفتهای و درد شدید مفصلی به همراه دارد.
هشدارها اولین بار در ماتانزاس، دل کوبا، در ماه ژوئیهٔ سال گذشته اعلام شد. تا اواخر اکتبر، مقامات بهداشتی گزارش دادند که در یک هفته ۱۳,۰۰۰ مورد جدید تب در سراسر کشور ثبت شده است. اما گزارشهای اخیر نشان میدهد که یکسوم جمعیت کوبا به این بیماری مبتلا شدهاند و دولت رسماً این شیوع را اپیدمی نامیده است.
در شرق، جایی که ملیسا گذشت، این بیماریها رنجی سنگین بر دوش افرادی که در تلاش به بازسازی هستند، میافکند. لیانت پرِز، معلم ۲۱ ساله در کائوتو دل پاسو، ۳ کیلومتری (۱.۸۶ مایل) از گرویتو دی یارا، دو هفتهٔ گذشته را بهمراحم در خانهٔ عموی خود در بایامو همراه با خانوادهاش سپری کرده است.
آنها به خانه بازگشتند و صحنههای فاجعهای را دیدند که اشکشان را بهبار آورد. منزلشان که بسیار نزدیک به رودخانهٔ کائوتو بود، زیر آب گرفت و به سختی ایستاده بود. پرِز بهسرعت به چیکونگوینیا مبتلا شد. او برای ایستادن با مشکل مواجه است؛ برای پایین آوردن تب، کمپرسهای الکلی بهکار میبرد و به پاراستامول که خواهرش برای او میآورد، متکی است. بسیاری از خانوادهها که دسترسی به حشرهکشها و داروها ندارند، ناچار به استفاده از درمانهای طبیعی شدهاند.
سد کائوتو دل پاسو، بزرگترین سد استان، یک روز پس از ورود طوفان شروع به سرریز کرد و در اوج سیل، هر ثانیه ۴,۰۰۰ متر مکعب آب تخلیه میکرد، طبق اظهارات مقامات دولتی. از آن زمان سطح آب بالا مانده است؛ خانهها در لجن غرق شدهاند و استخرهای کثیفی به وجود آمدهاند که بستر رشد پشهها هستند.
میگوئل آنخل رودریگز، ۳۱ ساله، مددکار اجتماعی در مرکز تخلیهٔ گرویتو دی یارا است. او به همراه همکاران دیگر به شهرکهای کوچک میروند تا اطلاعاتی جمعآوری کنند و به مقامات ارجاع دهند. او میگوید: «تمام آسیبی که دیدهام دلام را میشکند». «کلمتی ندارم».
در کائوتو دل پاسو، سیلها بهسرعت خانهها را زیر آب گرفتند و تشکها، لباسها و لوازم برقی را بهدستنشانده کردند.
از این پس تراکتورها در لجن ضخیمِ مسلط بر مسیرها بهسختی میچرخند. در مسیر، دو کشتیر در حال نوکزنی روی یک اسب مرده هستند. قبرهای برجا شده در گورستان محلی، گویی در یک مرداب شناورند.
در هنگام غروب، دود چوب از بالکنها و حیاطهای پشتخانه در گرویتو دی یارا به آسمان میرود. بیش از دو هفته بدون برق، خانوادههای مرفهتر با زغالچوب غذا میپزند.
«در اینجا، آشپزی با گاز بوتن فقط برای افراد متمکن است»، میگوید یودلکیس آلارکون، معلمی ۴۲ ساله که در این روستا بهدنیا آمده و بزرگ شده است. پسر چهارسالهاش به «ویروس» ابتلا کرده و باید در کلینیک محلی مایع شاری دریافت کند.
آتشهای دیگری روشن میشوند تا پشهها دور شوند. همسر خورخه، دایانا آلوارز، ۲۰ ساله، قرار است در فوریه زایمان کند. او میگوید دخترش را «ملیسا» نام خواهد گذاشت. این سنتی است که کودکان متولد هنگام طوفان در کوبا، به نام همان پدیدهٔ هواشناسی نامگذاری میشوند.
در این بین، او بر روی یک تشک نازک در مرکز تخلیه میخوابد. تا زمانی که نوزاد ملیسا را بهسراغ میگیرند، امید دارد اوضاع بهتر شود: «حداقل کمی».
